سوء تغذیه ؛ علائم و نشانه های آن

پاسخگویی به سوالات دارویی
طبقه بندی مقالات سایت
اهتمام به کیفیت - صفحه داخلی
کلوران
  •   1397/05/14

سوء تغذیه نوعی بیماری است که به دلیل مصرف ناکافی یا بیش از اندازه مواد غذایی به وجود می‌آید. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه یکی از بزرگ‌ترین مشکلات کمبود موادغذایی لازم برای سوخت‌وساز بدن است. با این حال سوءتغذیه در همه کشورهای جهان به صورت چاقی، لاغری یا کوتاهی قد مفرط خود را نشان می‌دهد و این علائم از پیامدهای ملموس سوء تغذیه هستند.

به استناد آمار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ، 800 هزار کودک کمتر از شش سال در ایران به سوءتغذیه‌ مبتلا هستند . دبیر ستاد کشوری ترویج مصرف تخم‌مرغ با اعلام این آمار در خلال موضوع سالم‌سازی مواد غذایی عرضه‌شده در بوفه‌های مدارس گفته بود: این آمار حدود یک‌چهارم جمعیت کودکان زیرشش سال در کشورمان را شامل می‌شود ..

سوءتغذیه ناشی از بدخوری یا بدغذایی هم موردی است که باید مورد توجه قرار بگیرد کمبود پروتئین در فرآورده‌های غذایی مورد استفاده کودکان منجر به سوءتغذیه در کودکان می شود و برای پیشگیری از مشکلات ناشی از آن هر انسان سالم باید روزانه 300گرم و مبتلایان به بیماری‌هایی چون دیابت، فشار خون و… تا 200 گرم در پروتئین دریافت کنند . تخم مرغ ساده‌ترین و ارزان‌ترین منبع تأمین پروتئین را در اختیار افراد می گذارد .

وی همچنین توصیه کرده بود جهت پیشگیری از مشکلات احتمالی به خوردن سفیده تخم‌مرغ اکتفا شود زیرا در مصرف زرده تخم مرغ باید احتیاط بیشتری کرد . اما کمبود پروتئین در کودکان که می‌تواند باعث ابتلا به بیماری‌هایی همچون ماراسموس و کاوشیورکور شود، فقط بخش کوچکی از ضروریات غذایی در تغذیه اطفال و کودکان است.

 اگر آمار کودکانی که انواع مواد معدنی دیگری چون آهن، روی و کلسیم همچنین دسته‌های متفاوت ویتامین‌ها به قدر کافی به بدنشان نمی‌رسد نیز محاسبه شود،‌ ممکن است میزان و تعداد کودکان مبتلا به سوءتغذیه متفاوت باشد و بیماری‌های متعدد دیگری را نیز شامل شود. به‌عنوان مثال، براساس برخی آمارهای اعلام شده، سالانه 18 میلیون نوزاد فقط به‌دلیل کمبود آهن و ید به عقب‌ماندگی ذهنی دچار می‌شوند زیرا سوء تغذیه باعث می شود که مغز و هوششان رشد کافی و لازم را نداشته است.

سوءتغذیه چیست؟

بدن مثل موتور یک وسیله نقلیه، برای انجام هر عملی نیاز به موادی دارد که بیشتر این مواد از راه تغذیه تأمین می‌شود. وقتی عناصر لازم برای کارکرد هر قسمت بخوبی و به میزان کافی تأمین نشود یا برعکس، نسبت‌هایشان از حد نیاز بیشتر باشد، مشکلات و بیماری‌های متعددی در کارکرد بدن اختلال ایجاد می‌کند. لاغری یا چاقی مزمن، راشیتیسم، عقب‌ماندگی ذهنی، دیابت، کبد چرب و… همگی یک علت شان به نوع تغذیه و بدخوری و بدغذایی مرتبط است .

با این حال، وقتی صحبت از سوءتغذیه پیش می‌آید معمولا توجهات به مصرف ناکافی و کمبود مواد غذایی لازم برای سوخت‌وساز یا متابولیسم معطوف می‌شود. هر قدر این کمبود بیشتر شود ، فرد مبتلا به سوءتغذیه بیشتر به سمت بیماری‌های خطرناک‌تر، طولانی‌تر و مزمن و ماندگار نزدیک می‌شود که ممکن است حتی به مرگ نیز بینجامد.

وقتی که نطفه شکل می‌گیرد

پیش از تولد کودک، قسمتی از احتمالات سوءتغذیه‌ای در آینده او را پدر و مادر تعیین می کنند. تغذیه صحیح والدین پیش از شکل‌گیری نطفه و مهم‌تر از آن، تغذیه و رژیم غذایی مناسب مادر در دوران بارداری اثر زیادی در این زمینه برجا می‌گذارد. پدرانی که به‌ علت تغذیه ی ناصحیح، ناآگاهی از مواد مورد نیاز بدن، فقر و… نه تنها نمی‌توانند اسپرمی قوی داشته باشند، بلکه نمی‌دانند یا نمی‌توانند منابع غذایی مورد نیاز مادر را در طول دوران حاملگی فراهم آورند، یا مهم‌تر از پدران، مادرانی که از کودکی و نوجوانی به همین دلایل ضعیف‌ترند و خود با مشکلات تغذیه‌ای روبه‌رو هستند، در دوره بارداری عامل اولیه ایجاد و شکل‌گیری سوءتغذیه در نوزادانشان و ناتوانی در شیردهی پس از تولد او به‌شمار می‌روند.

بر این اساس، هم در دوره بارداری و هم در دوره پس از تولد، امراض و اختلالات متعدد ناشی از سوءتغذیه کودک را تهدید می‌کند. رشد ناکافی در دوران جنینی، اختلالات جسمی و ذهنی، تولد زودرس یا نارس، وزن اندک و… از جمله این مشکلات محسوب می‌شود. در این دوران باید میزان کافی از برخی مواد به بدن برسد و بعضی دیگر از مواد کمتر خورده شود یا در خوردنشان پرهیز و احتیاط بیشتری رعایت شود. کلسیم، آهن، فسفات و… بسیاری از املاح و مواد معدنی در این دوره برای پیشگیری از ایجاد سوءتغذیه در کودکان باید آگاهانه مصرف شود که هر مادری می‌تواند آن را از پزشک یا متخصص تغذیه پرس‌وجو کند.

عواملی چون مصرف تنقلات و مواد غذایی با ارزش غذایی ناچیز، ابتلا به بیماری‌های عفونی بخصوص اسهال، نبود تمام گروه‌های غذایی در رژیم غذایی همچون گروه میوه و سبزی یا گروه پروتئین و…، وجود انگل در بدن، پیروی از رژیم‌های غذایی نادرست و مانند اینها نیز از علل بروز سوءتغذیه محسوب می‌شود.

کمبود ویتامین دی  نیز امروزه در جامعه هم بین بزرگسالان و هم بین کودکان، بسیار رایج شده است. اگر ریزمغذی‌های مورد نیاز کودکان تامین نشوند، کودکان آینده خوبی پیشروی خود نخواهند داشت، کمبود ویتامین آ ، روی، ویتامین دی و آهن در کودکان جامعه به چشم می‌خورد.

حدود ۱۰ درصد کودکان ما تقریبا کوتاه قد و حدود ۸ تا ۹ درصد آن‌ها لاغر هستند که مجموعه این آمار، نگران کننده است و از سوی دیگر، درصدی از کودکان به سوءتغذیه چاقی مبتلا هستند که اگر تمام این آمار را جمع کنیم، ۱۵ تا ۱۸ درصد کودکان ما از سوءتغذیه جدی رنج می‌برند.

علائم سوء تغذیه

برخی از علائم و نشانه‌های سوءتغذیه ممکن است در سنین متفاوت نوزادان و کودکان و شدت ابتلای آنها به آن، تفاوت‌هایی داشته باشد، اما علائم عمومی آن عبارت است از خستگی و بیحالی مزمن، وزن کم و لاغری، کوتاه ماندن قد، ضعف در بینایی، اختلال در شنوایی، پریدگی رنگ و خشکی پوست.

هر چه سوءتغذیه شدیدتر شود ، ریزش مو یا تغییر رنگ موها، کاهش تمرکز و توجه، تحلیل عضلات و ماهیچه‌ها، شکنندگی استخوان‌ها، برآمدگی شکم و… نیز به این علائم اضافه می‌شود.

عوارض سوءتغذیه

سوءتغذیه در کودکان می‌تواند مسبب ایجاد بیماری‌ها و اختلالات گوناگون جسمی، مغزی، روانی و… شود، اما متخصصان این بیماری‌ها و اختلالات را در دسته‌‌بندی‌هایی قرار داده‌اند که برای نمونه به چند گروه از آنها اشاره می‌شود:

بیماری‌های ناشی از کمبود املاح: کم‌خونی ناشی از فقر آهن (بخصوص در سنین پس از چهار ماهگی)، کوتاهی قد یا ریزش موی ناشی از فقر روی، شکنندگی استخوان ناشی از فقر کلسیم، ابتلا به گواتر و اختلالات تیروئیدی ناشی از کمبود ید و… در این گروه قرار دارد.

بیماری‌های ناشی از کمبود ویتامین: ضعف یا اختلالات بینایی حتی در حد کوری و شب‌کوری ناشی از کمبود ویتامین A، راشیتیسم ناشی از کمبود ویتامین D اسکوروی ناشی از کمبود ویتامین C از جمله اختلالات این گروه به‌شمار می‌رود.

تصمیمات و تغییراتی برای درمان

مراحل درمان از ابتلای جزئی به سوءتغذیه تا سوءتغذیه حاد متفاوت است. در مراحل اولیه چه در دوره حاملگی، چه در دوران تولد و نوزادی کودکتان و چه در مراحل نوجوانی ممکن است فقط یک مشاوره با متخصصان تغذیه یا پزشکان متخصص زایمان و اطفال عامل مهمی در پیشگیری از سوءتغذیه باشد و در صورت بروز بیماری، بسرعت نیز بتوان مشکلات و اختلالات را درمان کرد. در مراحل حاد، اغلب ممکن است نیاز به ایجاد تغییرات گسترده‌تر در روش و سبک زندگی، عادات غذایی، پرهیزها و آموزش‌های خوراکی، تست‌های آزمایشگاهی و حتی بستری شدن در بیمارستان باشد.

اگر کودکتان برخی از علائم سوءتغذیه را دارد بهتر است و توصیه می‌شود پیش از آن‌که به مراحل حاد سوءتغذیه دچار شود با مراجعه به پزشک از ابتلا یا مبتلا نشدن وی به این اختلالات اطمینان حاصل کنید و با انجام اصلاحاتی در سبک زندگی، عادات غذایی و… سلامت را به دلبندتان بازگردانید. در این مواقع پزشک هم ممکن است انجام برخی آزمایش‌ها را برای اطلاع از سطح و میزان بعضی مواد در بدن نیز تجویز کند.

مطالب مرتبط :
پاسخ به سؤالات شایع دربارۀ کلسیم
عدم تحمل لاکتوز ، علل علائم و روش های درمان
توصیه‌هایی برای انجام آزمایش تراکم‌سنجی استخوان
شناسایی کودکان بیش فعال و روش های درمانی آنان


موسسه خدمات دارویی رضوی | بانک اطلاعات دارویی

گردآورنده:
ترجمه ها:

مطالب مرتبط


پوکی استخوان ؛ علائم ، عوامل ابتلا و پیشگیری از آن

پوکی استخوان ؛ علائم ، عوامل ابتلا و پیشگیری از آن

پوکی استخوان بیماری شایعی است که منجر به تضعیف استخوانها می شود .زمانیکه استخوان...
دیابت در سالمندان

دیابت در سالمندان

با افزایش سن و رسیدن به سنین 70 ـ 60 سالگی ، بروز دیابت افزایش می‎یابد. در این س...
کوتاهی قد در کودکان را جدّی بگیریم

کوتاهی قد در کودکان را جدّی بگیریم

هر چند هر کوتاهی قدی نشان دهنده مشکل نیست و نیازی به بررسی و درمان هم ندارد، ولی...

نظرات


تاکنون نظری برای این مطلب درج نشده است.

درج نظر