تغذیه در دیابت

تغذیه در دیابت

تغذیه در دیابت

رژيــم غــذايی در درمــان بيماری ديابت نقش اساسي دارد. بــراي اجــراي رژيــم غذايی مناسـب بیماری دیابت ، شـايد نيـاز باشد مقدار يا زمان مـصرف غذا و يا نوع مواد غذايی مصرفی تغيير داده شود. البته تغيير نوع مواد غذايي به چگونه غذا خوردن بيمار در گذشته و زماني كـه مبـتلا بـه ديابت نبوده است، بستگي دارد.

جهت تغذیه صحیح در دیابت ، گاهي به غلط تصور  می شود كه افراد ديابتي نبايد غـذايي را كـه دوست دارند،بخورند. درحالي كه اعتدال و ميانه روي در مصرف مواد غذايي به طوري كه بـه مقـدار متوسـط از تمـام غذاهامـصرف شـود اشكالي ندارد. اغلب غذاها حاوي درشت مغذي ها (كربوهيـدرات هـا، پروتئين ها، چربيها) هستند و تركيبات مختلفـي از آنهـا را در خـود دارند. بنابراين در تنظيم برنامه غذايي ميتوان از فهرسـت جـايگزيني تمـام غذاها استفاده كرد. مشاوره و يا مراجعه به يك كارشـناس تغذيـه، در جهت آموزش و اعمال تغييرات مناسب در رژيم غذايي و كنترل بهتر ديابت ضروري است.

مطلب مرتبط  : "دیابت چیست و چه عواملی منجر به دیابت می شود؟"

مهم‌ترین اصل در کنترل دیابت رعایت رژیم غذایی مناسب می‌باشد. هدف اصلی از رژیم درمانی در بیماران دیابتی، استفاده از مواد غذایی به صورت متعادل است. اصولاً رژیم غذایی که توسط کارشناسان و متخصصان تغذیه برای افراد دیابتی تهیه می‌شود، دارای اهداف زیر است:

-  رساندن قند خون به سطح طبیعی

- حفظ سطح چربی‌های خون در حد طبیعی

- کاهش مشکلات خاص بیماران دیابتی

- به دست آوردن و حفظ وزن ایده‌آل

- رساندن مواد مغذی به بدن به میزان لازم

- تأمین انرژی مورد نیاز بدن جهت انجام فعالیت‌های لازم

- جلوگیری از بروز عوارض و مشکلات ناشی از دیابت



عوامل مؤثر بر دیابت

بیماران دیابتی به علت اختلال در سوخت و ساز چربیها مستعد بیماریهاى قلبى _ عروقى هستند. دیواره عروق خونى افراد مبتلا به دیابت درگیر شده و خون رسانى به اعضاى مختلف بدن کاهش می یابد . اختلال در خون رسانى منجر به آسیبهاى جدى در پاها، چشم و کلیه ها مى شود. بیماران دیابتی مستعد به عفونت نیز مى‌شوند. رژیم غذایى نامناسب، حساسیت به مواد غذایى، عفونتهای ویروسی و استرس مى‌تواند بیماری را در افراد دیابتی تشدید کند . به هنگام وارد شدن استرس سطح هورمون آدرنالین در خون افزایش یافته و افزایش این هورمون سبب افزایش سطح قند خون می‌شود. 

اهداف رژيم غذايي:
اهدافي كه در رژيم غذايي دنبال ميشوند شامل موارد ذيل ميباشند :
1- كاهش مصرف غذا كه انسولين مورد نياز بدن را كاهش ميدهد.
2-(كاهش وزن كه منجر به افزايش تأثير انسولين در بدن ميگردد.
3-(كمك به كنترل فشار خون بالا 4 (كاهش سطح چربيهاي خون)

" چاقي مهمترين عامل قابل رفع بروز ديابت نوع 2 است.  "

شاخص توده بدني (BMI) :  
BMI روشي بـراي تعيـين ميـزان چاقي است. براي ارزيابي دقيقتر وضعيت چاقي بـدن، بهتـر اسـت اين شاخص با نسبت دور كمر به دور باسن همراه باشد. براي تعيين ميزان شـاخص تـوده بـدني بايـد وزن خود بر حسب كيلوگرم را بر مجذور قد بـر حـسب سـانتيمتـر تقسيم نماييد.

                                                     قد ( متر) به توان دو / (كيلوگرم) وزن = BMI  

شیر مادر و دیابت

تحقیقات نشان میدهد که پروتئین موجود در شیر به عنوان آنتى ژن عمل کرده و باعث اختلال در عملکرد سیستم ایمنى بدن و تولید آنتى بادى هایى بر علیه سلولهاى تولیدکننده انسولین در غده پانکراس مى شود. این مسئله باعث شروع دیابت نوع یک در نوزادانى هست که به آنها شیر گاو مى‌دهند بویژه زمانى که نوزاد تا یک سالگى از شیر گاو استفاده کرده باشد. در نوزادانى که در خانواده‌هایشان سابقه‌اى از دیابت وجود دارد بهتر است فقط شیر مادر داده شود. 

نیازهاى غذایى مبتلایان دیابت

- ویتامین ث: باعث کاهش مقاومت به انسولین شده، با عفونت ها مقابله کرده و قدرت عروق خونى را افزایش مى‌دهد. در صورت وجود مشکلات کلیوى مصرف دوزهاى بالاى ویتامین ث بایستى تحت نظر پزشک باشد. بیوفلاونوئیدها، مشابه با عملکرد ویتامین ث نقش ایفا مى‌کند. 
- ویتامین Eهمراه با توکوفرول باعث پیشگیرى از عوارض عروقى مى‌شود و باعث کاهش مقاومت به انسولین شده و به عنوان مکملى هست که باعث جلوگیرى از نیاز افراد مبتلا به دیابت نوع دوم به انسولین مى‌شود. 
- ویتامین B1: باعث کاهش مقاومت به انسولین مى‌شود و در افراد مبتلا به نوروپاتى دیابتى (اختلالات اعصاب در اندامهاى بدن) سطح این ویتامین پایین است. اگر کمبود وجود داشته باشد بایستى مصرف شود. 
- ویتامین B12 : از آسیب اعصاب محیطى در بیماران دیابتى پیشگیرى مى‌کند. 
- بیوتین: باعث کاهش قند خون شده و در پیشگیرى از اختلال اعصاب محیطى ناشى از دیابت بسیار موثر است. 
- ویتامینD : باعث افزایش ترشح انسولین شده و سطح قند خون را پایین مى‌آورد. 
اینوزیتون: باعث بهبود حالت نوروپاتى یا اختلال اعصاب محیطى در دیابتی‌ها مى‌شود. 
اسید آلفا لیپوئیک: باعث کاهش نوروپاتى دیابت شده و در کاهش درد اندامهاى افراد مبتلا بسیار موثر است. 
- کارنى تین: باعث کاهش دردهاى ناشى از نوروپاتى دیابتى شده و باعث کاهش درد مى‌شود. 
روغن گل پامچال: باعث کاهش آسیبهاى عصبى در بیماران دیابتى مى‌شود. 

گروه‌های غذایی

طبق هرم به 6 دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

1-گروه نان و غلات

که شامل ماکارونی، برنج، غلات و خمیرها می‌باشد. برخلاف عقیده برخی که خوردن این گروه را ممنوع می‌دانند، غلات سبوس دار به آرامی قند خون را بالا می‌برند و برای افراد مبتلا به دیابت بسیار مفید است. 6 تا 11 واحد از غذای مورد نیاز مربوط به این گروه می‌باشد. 46 تا 60 درصد از انرژی مورد نیاز افراد مبتلا به دیابت باید از این گروه تأمین شود.

1 واحد کربوهیدارت به عنوان مثال شامل:

- سه عدد بیسکویت معمولی یا

-  یک سوم لیوان برنج پخته یا

-  یک سوم لیوان ماکارونی پخته یا

-  یک عدد سیب‌زمینی کوچک یا

- دو سوم لیوان حبوبات پخته

از انواع سبوس‌دار غلات استفاده کنید.

از حبوبات می‌توانید به عنوان منابع غنی فیبر استفاده کنید.

در میان وعده از منابع کربوهیدرات کم چرب مانند بیسکویت کراکر استفاده کنید.

2-گروه سبزیجات

این گروه که به سبزیجات غیرنشاسته‌ای معروف هستند شامل سبزی تازه، منجمد شده و کنسرو شده می‌باشد. روزانه باید 3 تا 5 واحد از این گروه را استفاده کنید.

1 واحد شامل:

-1 لیوان سبزی خام برگ‌دار مانند اسفناج و کاهو یا

- یک دوم لیوان سبزی پخته یا خرد شده که شامل خیار، هویج، قارچ و ... یا

- سه چهارم لیوان عصاره یا آب سبزی یا

- یک عدد گوجه فرنگی متوسط

بهتر است سبزیجات به صورت خام استفاده شوند

در صورت نیاز به پختن بهتر است سبزی‌ها آب‌پز شود. از سرخ کردن سبزیجات خودداری کنید. می‌توانید مقداری گوشت مرغ یا قرمز به آن اضافه کنید.

3-گروه میوه‌ها

شامل کلیه میوه‌های خام، پخته، خشک شده و کنسرو شده می‌باشد.

1 واحد شامل:

- یک عدد میوه تازه مانند سیب، پرتقال، هلو، لیمو شیرین و ... یا

-دو قاشق غذاخوری میوه خشک یا یک دوم لیوان میوه‌های ریز مانند انار و انگور و ...

سعی کنید میوه‌ها را به صورت خام مصرف کنید.

از مرکبات نظیر پرتقال، گریب فروت و نارنگی در رژیم غذایی خود استفاده کنید.

اندازه میوه در ارزش غذایی آن هیچ تأثیری ندارد.

تا حد امکان سعی کنید میوه‌ها را با پوست استفاده کنید.

استفاده از میوه خیلی بهتر از آب میوه است.

4- گروه لبنیات

این گروه شامل شیر و ماست می‌باشد و سهم آن در رژیم روزانه 2 تا 3 واحد می‌باشد.

یک واحد شامل:

- یک لیوان شیر کم چرب یا ماست.

شیر یا ماست را به صورت کم چرب استفاده کنید.

حتماً روزانه از این گروه استفاده کنید.

اگر شما خانم باردار مبتلا به دیابت هستید بیشتر از این گروه غذایی استفاده کنید.

 5- گروه گوشت و جایگزین‌ها

این گروه شامل گوشت سفید، گوشت قرمز، مغزهای روزغنی (آجیل)، پنیر، سویا و تخم مرغ می‌باشد. دو تا سه واحد در رژیم روزانه سهم این گروه می‌باشد. توصیه می‌شود 15 تا 2 درصد از کالری روزانه خود را از این گروه تأمین کنید.

1 واحد شامل:

- یک تخم مرغ یا

- 60 تا 90 گرم گوشت قرمز یا

- 150 تا 200 گرم گوشت ماکیان یا ماهی یا

- دو قاشق کره بادام زمینی

هنگام خرید، کم چرب‌ترین گوشت را بخرید.

به جای سرخ کردن تخم مرغ، آن را به صورت آب پز میل کنید.

پوست مرغ را قبل از خوردن جدا کنید.

به جای گوشت قرمز از گوشت مرغ و ماهی و بوقلمون بیشتر استفاده کنید.

هنگام پختن گوشت به جای افزودن نمک، از طعم‌دهنده‌هایی مانند آب لیمو و آب غوره استفاده کنید.

حتماً سویا را در رژیم غذایی خود جای دهید.

چربی گوشت قرمز را قبل از پختن به صورت کامل جدا کنید.

6-گروه چربی‌ها و شیرینی‌جات

حاوی مقدار زیادی کالری هستند. محدود کردن مصرف این گروه باعث کاهش وزن و کاهش قند خون می‌شود.

نیاز روزانه بدن به چربی‌ها یک تا دو واحد است.

1 واحد از این گروه شامل:

- یک عدد شیرینی 3 سانتی‌متری یا

- یک دوم لیوان بستنی یا

- 10 عدد زیتون کوچک یا 5 عدد بزرگ یا

- یک قاشق غذاخوری سس مایونز کم چرب

- مصرف شیرینی‌جات را به حداقل کاهش دهید.


مواد غذایى مفید در دیابت

حبوبات، جو، برنج قهوه‌اى، شیر سویا، عدس، ماهى، تخم مرغ، میوه‌هاى تازه، آووکادو، ریواس، گندم کوهى، گلابى، سبزیجات تازه، پیاز، قارچ، خربزه، هندوانه، کنگر فرنگى، اسفناج، آجیل، سیر، شنبلیله، دارچین

لازم به توضیح است دارچین، غنچه خشک شده گل میخک، زردچوبه، گل گاوزبان باعث تحریک ترشح انسولین مى‌شوند. 

نکات مهم

- افراد دیابتی در روز باید 6 واعده غذا میل کنند؛ 3 وعده غذایی اصلی و سه میان وعده.

- از حجم غذای اصلی بکاهید و به میان وعده اضافه کنید.

- افراد مبتلا به دیابت باید روزانه 8 لیوان آب بنوشند.

- افراد مبتلا به دیابت باید روزانه از تمام گروه‌های غذایی استفاده کنند.

- بهترین میوه برای افراد مبتلا به دیابت خیار است.

- از روغن‌های مایع مخصوصاً روغن هسته انگور، زیتون و کنجد استفاده کنید.

- یک بطری 300 میلی لیتر کوکاکولای معمولی، حدود 9 قاشق چایخوری شکر دارد! مراقب مصرف این مواد باشید.

- تحقیقات نشان می‌دهد که مقدار ویتامین C در افراد دیابتی پایینتر از حد طبیعی می‌باشد؛ لذا مصرف میوه و سبزی فراوان و همچنین مکمل ویتامین C زیر نظر پزشک معالج در بعضی افراد لازم است.


مکمل های فیبری درمان جدید بیماری دیابتی

تحقیقات جدی نشانگر آن است که مکمل های فیبری ممکن است خطر بیماری قلبی- عروقی را در افراد مبتلا به دیابت نوع دو، کاهش دهد. محققین دریافته‌اند که مصرف مکملهای فیبری در بیماران دیابتی تیپ دو، سطح LDL را پایین و سطح HDL را بالا می‌برد. یکی از علل مرگ بیماران دیابتی، ابتلا به بیماریهای قلبی- عروقی است. میزان کلسترول بالا یکی از عوامل خطرزا در بیماریهای قلبی- عروقی است و مکملهای فیبری می‌توانند در کاهش میزان کلسترول خون مفید باشند. 

در یکی از تحقیقات اخیر، که بر روی 78 بیمار مبتلا به دیابت تیپ دو که میانگین سنی آنها 59 سال بود و میزان دریافت مکمل فیبری روزانه 10 تا 15 گرم بود، انجام شد. میزان کلسترول، تری گلیسیریدها، LDL و HDL خون آنها یک بار در آغاز تحقیق و دوباره پس از 90 روز اندازه گیری شد. در پایان تحقیق میزان کل کلسترول از 215mg/dl به 184mg/dl رسیده بود و کاهشی معادل 4/14 درصد را نشان می‌دهد و تری گلیسیرید آنها از 299mg/dl به 257mg/dl رسید (14 درصد کاهش). LDL از میزان 129mg/dl به 92mg/dl رسید (27 درصد کاهش). HDL از 43mg/dl به 55mg/dl رسید (تا 8/21 درصد افزایش). 

تحقیقات صورت گرفته حاکی از تاثیر دو جانبه این دارو است به صورت کاهش تحقیقات LDL از یک سو و افزایش HDL از سوی دیگر بود، و این تاثیر پس از مدت قابل توجهی یعنی 90 روز همچنان وجود داشت. محققین بر این باورند که استفاده از چنین مکملی بدون عوارض جانبی است و می‌تواند به عنوان یک راهکار درمانی مطرح شود. در ضمن داروهای قبلی تنها میزان LDL را کاهش می‌دادند و موجب افزایش سطح HDL نمی‌گردیدند و تنها اثر یک جانبه داشتند. 


ما را در شبکه های اجتماعی دنبال کنید:

درج نظر



سوالات کاربران
تاکنون نظری برای این مطلب درج نشده است.